MUIZEN

 

Muizen zijn na de mens het meest voorkomende zoogdier op aarde. De term muis wordt niet altijd even consequent gebruikt. Onder muizen worden in de volksmond kleine knaagdieren met een lange staart verstaan. Soms worden ratten ook als 'muis' aangeduid, wat taxonomisch niet klopt.

Op deze website beschrijven we de belangrijkste en meest voorkomende muizensoorten in Nederland en België. Daarnaast geven we een overzicht hoe muizen in het nieuws zijn. Omdat muizen ook overlast kunnen geven, bijvoorbeeld in huis, geven we tips over hoe muizen te voorkomen en te bestrijden zijn. Tot slot geven we een overzicht van muizen in onderzoek. Muizen worden vaak gebruikt om (medische) onderzoeken op los te laten. Belangrijke uitkomsten leest u hier.


Soorten muizen in Nederland

 

Deze belangrijkse muizen die in Nederland in het wild voorkomen zijn aardmuizen, bosmuizen, bosslaapmuizen, dwergmuizen, eikelmuizen, hazelmuizen, huismuizen, Noordse woelmuizen, ondergrondse woelmuizen, relmuizen, rosse woelmuizen en veldmuizen. Hieronder volgt per soort muis een korte beschrijving met de belangrijkse kenmerken. Ook kun je per muis klikken op een linkje naar een kaart met de actuele prevalentie per muizensoort in Nederland.

 

De kleurmuis is de belangrijkste tamme muizensoort die als huisdier gehouden kan worden. Kleurmuizen zijn afstammelingen van de huismuis. Hieronder meer over kleurmuizen. Op de pagina 'huisdier' lees je alles over het houden van muizen als huisdier.

 

 

Aardmuizen

aardmuis  

Net als de veldmuis zijn aardmuizen een onderfamilie van de woelmuis. Aardmuizen hebben een donkere, ruige vacht die bruingrijs is op de rug en grijs op de buik. De nek en poten kunnen een roomkleurige glans hebben. De aardmuis is tussen de 8 en 14 centimeter lang, met een relatief korte staart, namelijk 2 tot 5 centimeter. Het gewicht van aardmuizen is rond de 15 tot 15 gram. Aardmuizen leven in weilanden, bossen, duinen, bergen en grasland, het liefst in een vochtige omgeving. Aardmuizen eten gras en kruiden. In tegenstelling tot veel andere muizen is de aardmuis zowel overdag als ’s nachts actief. Wijfjes kunnen het hele jaar door jongen krijgen met een piek in de periode april tot en met september.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de aardmuis in Nederland.

 

 

Bosmuizen

Bosmuizen hebben een donkerbruine rug, geelbruine flanken en een zilverachtige buik. Jonge bosmuizen kunnen ook een witte buik hebben. De bosmuis is 10-11 centimeter lang met een staart van nog eens 7 tot 12 centimeter. Over de staat lijken ringen te lopen, tot wel 200 stuks. Bosmuizen wegen tussen de 13 en 27 gram. Ook bosmuizen zijn vooral ’s nachts actief en ze leven in bossen, tuinen, braakliggend terrein, graanvelden, struikgewas, zandduinen en soms ook in gebouwen.
De bosmuis eet graan, noten, bessen, vruchten, zaden, knoppen, eikels, beukennoten, hazennotel, mos, paddenstoelen, insecten, spinnen, wormen en slakken. Vrouwtjes werpen een tot vier nesten per jaar, in het seizoen maart tot oktober. Ook bosmuizen hebben een draagtijd van ongeveer 20 dagen.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de bosmuis in Nederland.

 

bosmuis

 

 

Bosslaapmuizen

bosslaapmuis

 

De bosslaapmuis is een onderfamilie van de slaapmuis (net als de eikelmuis, de relmuis en de hazelmuis. De bosslaapmuis lijkt op de eikelmuis, maar is wat kleiner, heeft een minder duidelijk 'masker' en heeft een borstelige staart. De bosslaapmuis wordt ook boomslaper genoemd.

De bosslaapmuis is tussen de 8 en 13 centimeter lang, met daarbij nog een staart van 8 tot 10 centimeter. Deze muis weegt tussen de 30 en 60 gram. Net als de andere slaapmuizen is ook de bosslaapmuis een nachtdier en houdt het een winterslaap.

De bosslaapmuis eet zaden, noten, korstmos en fruit. Ook eet hij insecten en larven. Twee tot drie keer per jaar werpt het vrouwtje een nest jongen. Per keer worden drie tot vijf jonge muizen geboren.

 

 

Dwergmuizen

dwergmuis

 

In tegenstelling tot de huismuis leeft de dwergmuis in de wilde natuur. Dwergmuizen komen voor op akkers, graslanden, bosranden en rietvelden. De dwergmuis is het kleinste knaagdier ter wereld; 5 tot maximaal 8 centimeter lang, met een staart van nog eens 5 tot 7 centimeter. Dwergmuizen wegen maximaal 10 gram. Dwergmuizen eten voornamelijk vruchten, bessen, zaden, granen en insecten. Eens per jaar werpt de dwergmuis jongen, waarbij de draagtijd net als bij de huismuis, ook ongeveer 20 dagen beslaat.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de dwergmuis in Nederland.

 

 

Eikelmuizen

De eikelmuis is een onderfamilie van de slaapmuis. Eikelmuizen hebben witte pootjes, zijkanten en wangen en hebben verder een bruine vacht. De staart is donkerder en heeft een witte pluim op het einde. De eikelmuis is tussen de 10 en 17 centimeter groot en heeft een staart van 10 tot 15 centimeter. Met een gewicht van tussen de 50 en de 200 gram is de eikelmuis 1 van de grotere muizen. Net als andere muizen zijn eikelmuizen nachtdieren en zijn ze vooral actief na zonsondergang.

Eikelmuizen leven soms in nesten van andere dieren (zoals vogels en steenmarters). De eikelmuis eet noten, vruchten, zaden en restjes, maar ook eieren van andere dieren, insecten, maden en slakken. Een tot twee keer per jaar werpen de eikelmuizen jongen, met een draagtijd van iets meer dan 20 dagen. Net zoals de andere slaapmuizen houden eikelmuizen ook een winterslaap.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de eikelmuis in Nederland.

 

eikelmuis

 

 

Hazelmuizen

De hazelmuis is een onderfamilie van de slaapmuis (net als de eikelmuis, de relmuis en de bosslaapmuis. Hazelmuizen hebben een oranje rug en geelwitte onderzijde. Het zijn relatief kleine muizen; 6 tot 8 centimeter, met een gewicht van 20 a 30 gram (behalve net voor de winterslaap, dan kunnen we wel 45 gram wegen).

De hazelmuis eet hazelnoten, kastanjes, eikels, zaden, vruchten en bessen, en soms ook dierlijk materiaal als insecten, eieren en jonge vogeltjes. Hazelmuizen zijn nachtdieren en overdag houden ze zich verborgen op een beschutte plek (meestal het nest). Een tot twee keer per jaar werpen de hazelmuizen jongen, met een draagtijd van iets meer dan 20 dagen. Net zoals de andere slaapmuizen houden hazelmuizen ook een winterslaap.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de hazelmuis in Nederland.

 

hazelmuis

 

Huismuizen

huismuis  

De meest voorkomende muis in Nederland is de (Westelijke) huismuis. Huismuizen hebben opvallende oren, grote ogen en een spitse snuit. De grijsbruine vacht is vet en glanzend, de staart lang en geschubd. De huismuis is tussen de 7 en 10 centimeter lang met een staart die ook tussen de 7 en 10 centimeter is. Het gewicht van de huismuis varieert van 12 tot 22 gram. Huismuizen verspreiden een onaangename geur (typische muizenlucht). De huismuis is meestal ’s nachts actief en is een echte alleseter. Het liefst eet de huismuis granen, vlees, kaas, zaden, noten, groenten, insecten, maar ook bijvoorbeeld zeep en papier. De huismuis heeft maar weinig voedsel nodig, ongeveer 3 gram per dag en ook drinkt de huismuis weinig.

Huismuizen kunnen overal leven, maar zoeken ’s winters het liefst warmte op. Wijfjes werpen 5 tot 19 keer per jaar jongen die 6 weken na hun geboorte zelf al weer vruchtbaar zijn. De draagtijd is ongeveer 20 dagen. In een jaar kan een nest zich dus meerdere malen vermenigvuldigen.

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de huismuis in Nederland.

 

 

Kleurmuizen

kleurmuiskleurmuis
Kleurmuizen zijn tamme afstammelingen van huismuizen. Hij wordt als een vorm van deze muis beschouwd. De naam kleurmuis werd gegeven omdat deze muis, in tegenstelling tot zijn wilde voorouder, in allerlei kleurslagen voorkomt. Kleurmuizen bestaan in meer dan 50 verschillende kleurslagen, haartypen, tekeningen en uitmonsteringen. Zo zijn er langharige muizen, naakte, muizen met krullen en kunnen ze vlekken hebben die erfelijk zijn, zoals bij lakenvelder en rumpwhite. Enkele haarstructuren zijn ontwikkeld met voor de muis zeer nadelige kenmerken. Naaktmuizen hebben vrijwel geen beharing meer en zijn dus erg gevoelig voor kou. Japanse dansmuizen bewegen zich voort alsof ze dansen. Dit komt door een erfelijke afwijking in het evenwichtsorgaan. Deze muizen kunnen zich niet normaal voortbewegen. Net als bij andere huisdieren worden er voor kleurmuizen shows georganiseerd waar gekweekte exemplaren worden beoordeeld op uiterlijk en gezondheid en prijzen kunnen winnen. Rassen bestaan niet bij kleurmuizen, er wordt onderscheid gemaakt door middel van oogkleur en aftekeningen, structuren en kleuren van de vacht.
kleurmuiskleurmuis

 

 

Noordse woelmuizen

De Noordse woelmuis is een ondersoort van de woelmuis, net zoals de rosse woelmuis en de ondergrondse woelmuis. Noordse woelmuizen zijn tussen de 8 en 16 centimeter lang met een staart van 3 tot 7 centimter. Het gewicht kan uiteenlopen van 20 tot wel 80 gram. De Noordse woelmuis lijkt op de aardmuis, alleen is hij groter. Deze muizen zijn waterdieren en kunnen goed zwemmen. Daarom leeft deze muis in waterrijke gebieden.

Noorde woelmuizen zijn herbivoren en eten dus vooral planten, zaden en scheuten. Net als andere muizen kan het vrouwtje meerdere keren per jaar jongen werpen, zelfs tot 5 keer per jaar. De draagtijd bedraagt iets meer dan 20 dagen.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de Noordse woelmuis in Nederland.

 

noordse woelmuis

 

 

Ondergrondse woelmuizen

ondergrondse woelmuis  

De ondergrondse woelmuis is een ondersoort van de woelmuis, net zoals de rosse woelmuis en de Noordse woelmuis. De ondergrondse woelmuis is zelfzaam in Nederland en wordt slechts sporadisch waargenomen. Deze woelmuis heeft een lengte van 7 tot 10 centimer, een staart van 3-4 centimter en een gewicht van 10 tot 30 gram.

Ondergrondse woelmuizen hebben een donkergrijze vacht en opvallend kleine oogjes. De ogen zijn bijna niet waar te nemen en vallen nagenoeg weg in de vacht. Tevens is het opvallend dat deze muis vijf kussentjes heeft op de achterpootjes, terwijl andere woelmuis er zes hebben.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de ondergrondse woelmuis in Nederland.

 

 

Relmuizen

Net als de eikelmuis is de relmuis een onderfamilie van de slaapmuis. Relmuizen zijn bruin-grijs en hebben een donkere streep over hun rug lopen. Rondom de ogen is de kleur wat donkerder en de buik is wat lichter van kleur. Ook de relmuis is net als de meeste andere muizen een dier wat 's nachts leeft. De relmuis eet noten, zaden, knoppen, insecten en schors. Soms eet de relmuis, net zoals de eikelmuis, eieren en insecten. De relmuis is ook een relatief grote muis, met een gewicht van maximaal 300 gram in de winter. Relmuizen kunnen maarliefst 8 jaar oud worden, en hiermee zijn zij 1 van de meest oude muizen.

 

In de zomer werpen de relmuizen, de draagtijd is aanzienlijk langer dan bij andere soorten muizen, namelijk 30 dagen.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de relmuis in Nederland.

 

relmuis

 

 

Rosse woelmuizen

rosse woelmuis  

De rosse woelmuis is een ondersoort van de woelmuis, net zoals de Noordse woelmuis en de ondergrondse woelmuis. De rosse woelmuis is de meest voorkomende woelmuis in Nederland.

Rosse woelmuizen hebben een roodbruine bovenkant, grijze flanken en een naar het wit kleurende buik. Deze woelmuis is 9 tot 11 centimer lang, met een staart van nog eens 4 tot 7 centimter. Het gewicht bedraagt tussen de 15 en 40 gram. De rosse woelmuis eet allerlei natuurlijk voedsel, maar ook insecten, wormen en slakken. Vrouwtjes krijgen niet veel jongen per worp (maximaal 5), maar kunnen wel vier tot vijf keer per jaar werpen. De draagtijd is korter dan bij andere muizen, rond de 17 dagen.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de rossse woelmuis in Nederland.

 

 

Veldmuizen

 

De veldmuis is een bruine muis met een ruige vacht. Veldmuizen zijn net als aardmuizen ondersoorten van de woelmuis. Veldmuizen zijn 9 tot 12 centimeter groot met een relatief korte staart van 3 tot 5 centimter. De veldmuis weegt tussen de 15 en 40 gram. Veldmuizen leven in droge, open gebieden (velden) tussen het gras en graan. De veldmuis is een herbivoor en eet granen, grassen, kruiden en zaden, maar soms ook insecten. Twee tot vier keer per jaar werpt het vrouwtje jongen en de draagtijd is bij de veldmuis ook ongeveer 20 dagen.

 

Klik hier voor een kaartje met prevalentie van de Noordse woelmuis in Nederland.

  veldmuis

 


 

LAATSTE NIEUWS OVER MUIZEN

 

Promotieonderzoek muizen en Alzheimer

21 november 2013 - Een goed uitgebalanceerd dieet beschermt muizenhersenen tegen de ziekte van Alzheimer. Nijmeegse onderzoekers laten zien dat een specifiek dieet de membranen en verbindingen van hersencellen versterkt en bovendien zorgt voor een beter herstel van de cellen na stress. Het geteste dieet bevat stoffen waarvan al eerder is aangetoond dat ze een positieve effect hebben op de ziekte van Alzheimer, zoals onverzadigde vetten uit olijfolie en visolie, vitaminen en antioxidanten. Valerio Zerbi, die op 9 december hoopt te promoveren aan de Radboud Universiteit, onderzocht als eerste de effecten van deze combinatie van voedingscomponenten op het muizenbrein. Hij deed dat met behulp van een MRI-scan. Zerbi laat zien dat het dieet de groei van nieuwe verbindingen tussen hersencellen stimuleert en deze verbindingen beschermt in muizen met beginnende Alzheimer. Het positieve effect is het duidelijkst wanneer het dieet al tijdens het eerste begin van de ziekte toegediend wordt. De ziekte van Alzheimer veroorzaakt grofweg dezelfde veranderingen in de hersenen van muizen als in die van mensen. Bij beiden verslechteren de verbindingen tussen hersencellen en zijn er veranderingen te zien in het uiterlijk en de werking van het vaatstelsel van het brein. Vanwege de positieve resultaten bij muizen wordt het dieet nu ook getest bij mensen. Dat gebeurt in samenwerking met de voedingsindustrie. Zerbi ziet de toepassing van het dieet vooral in combinatie met bestaande therapieën: "Met alleen het dieet zal Alzheimer nooit te voorkomen zijn." (Bron: Radboud Universiteit).

 

Beter herstel bij muizen door eiwit

8 november 2013 - Wetenschappers hebben een eiwit in kaart gebracht dat muizen beter laat genezen van wonden en zelfs van amputaties. Genetisch gemanipuleerde muizen die een eiwit produceren met de naam Lin28a ontwikkelen geen tumoren en zijn in staat om volledig te herstellen na amputaties van hun tenen en afgeknipte stukjes van hun oren. Waarschijnlijk zorgt de stof ervoor dat het lichaam van de dieren sneller weefsels repareert. Dat melden Amerikaanse onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift Cell. Het eiwit Lin28a wordt normaal gesproken alleen aangemaakt door embryo's die nog in ontwikkeling zijn. Het effect van de stof tijdens het experiment verbaasde de wetenschappers. "We waren erg geschokt dat een kleine verandering in een gen zo'n groot effect had op het regeneren van weefsel bij muizen", verklaart hoofdonderzoeker Hao Zhu op Nature News. De muizen herstelden niet alleen beter van wonden. Het haar van de dieren groeide ook sneller en ze werden gemiddeld genomen groter, wat wijst op een versterkte groei van botten. Het hart van de dieren herstelde echter niet van beschadigingen. En als de dieren eenmaal volwassen waren, groeiden geamputeerde tenen niet meer terug. In hoeverre deze bevindingen bij muizen ook gebruikt kunnen worden bij mensen is onbekend (Bron: oa Nu.nl).

 

Onderzoek bij muizen laat zien: doping mogelijk 10 jaar actief in mens

4 november 2013 - Jonge muizen die een eenmalige, korte dopingkuur krijgen, hebben daar drie maanden later nog een duidelijk effect van, lang nadat de doping uit het lichaam is verdwenen. Omgerekend in mensenjaren hebben gedopeerde atleten daarom misschien wel tien jaar, een gemiddelde topsportcarrière, voordeel van een korte steroïdenkuur. Het opmerkelijke studieresultaat doet denken aan stripfiguur Obelix, die als kleine jongen in een ketel met toverdrank viel en daardoor zijn hele leven over bovennatuurlijke krachten beschikte. Dat effect lijkt ook in werkelijkheid te bestaan, en de toverdrank is een korte steroïdenkuur. Wetenschappers van de Universiteit van Oslo dopeerden jonge muizen twee weken met testosteron. Daarna werden de dieren drie maanden van de doping gehaald. De spiermassa van de ex-gedopeerde muizen was op dat moment niet groter dan die van cleane controlemuizen. Wanneer de muizen vervolgens zes dagen in een tredmolen trainden, groeide de spiermassa van de ex-gedopeerde muizen wel veel sneller aan dan die van de cleane muizen. De spiermassa van de eerste groep groeide met 31 procent aan, bij de controlemuizen was dat amper 6 procent.

Het effect is volgens de onderzoekers te wijten aan het zogenaamde 'spiergeheugen'. Muizen (en mensen) die op jonge leeftijd veel hebben gesport, met of zonder steroïden, zijn op volwassen leeftijd gevoeliger voor training dan mensen die altijd inactief zijn geweest. Gevoeliger voor training wil zeggen dat ze sneller spierweefsel aanmaken, en dus sneller een hoger prestatieniveau bereiken. Dat komt omdat bij training tegelijk met de spiermassa ook het aantal celkernen in het spierweefsel toeneemt. Jonge atleten die ophouden met sporten, verliezen hun opgebouwde spiermassa, maar het aantal celkernen blijft lange tijd op peil. Wanneer de trainingen daarna hervat worden, groeit het spierweefsel sneller dan bij andere terug aan rond die celkernen. De Noorse wetenschappers ontdekten dat de korte behandeling met testosteron het aantal celkernen bij de jonge muizen met 66 procent deed toenemen. Daardoor bouwden ze op volwassen leeftijd sneller spierweefsel op dan de controlemuizen. De drie maanden zonder doping is volgens de onderzoekers omgerekend in mensenjaren ongeveer tien jaar, de lengte van een topsportcarrière. Daarom pleiten ze er in The Journal of Physiology voor om betrapte atleten levenslang, en niet twee jaar zoals nu het geval is, te schorsen. Het Wereldantidopingagentschap (WADA) heeft de wetenschappers alvast gevraagd om hun onderzoek bij mensen te herhalen. Fysioloog Wim Derave van de Universiteit Gent noemt de resultaten overtuigend, en de eis van de onderzoekers terecht. 'Scandinavische onderzoekers toonden een tijd terug ook al aan dat body builders die in het verleden steroïden hadden gebruikt zelfs vijf jaar nadat ze daarmee gestopt waren nog altijd andere spieren hadden dan cleane sporters. Sindsdien erger ik me aan atleten zoals de Britse sprinter Dwain Chambers, die zich twee jaar na een positieve test op anabole steroïde terug in het sprintcircuit mag begeven.' (Bron: EOS).

 

Blinde muizen kunnen weer zien!

7 januari 2013 - Engelse wetenschappers zijn er in geslaagd om volledig blinde muizen weer zicht te geven. Hoe goed de muizen precies zien is nog onduidelijk. De wetenschappers herstelden het zicht van de muizen door het injecteren van lichtgevoelige cellen in het oog. De onderzoekers stellen dat een zelfde behandeling in de toekomst toegepast moet gaan worden bij mensen met een degeneratieve oogziekte. Voor het onderzoek werden muizen gebruikt zonder lichtgevoelige (of fotoreceptor) cellen in het netvlies. Hierdoor konden ze geen verschil vaststellen tussen licht en donker. Twee weken na de injectie werd met hersenscans vastgesteld dat de muizen weer reageerden op licht. Verder onderzoek is nodig om vast te stellen hoe goed het zicht is dat middels deze methode wordt hersteld (Bron: Ziekenhuis.nl).

 

Meer nieuwsberichten over muizen treft u aan op onze nieuwspagina.